پنبه
پنبه با نام علمی (.Gossypium hirsutum L) گياهی منحصر به فرد در زمينه توليد الياف طبيعی است و علاوه بر تأمين مواد اوليه صنايع نساجی با توليد دانه روغنی سرشار از روغن و پروتئين، سهم قابل توجهی در توليد روغن خوراكی برای انسان و كنجاله پروتئينی برای دام داشته و به همين دليل در اشتغالزائی بخشهای كشاورزی، صنعت و بازرگانی نيز نقش مهمی ايفا ميكند. در بين مناطق پنبهخيز در ايران ، كشت اين گياه در استان گلستان دارای سابقه طولانی است و اين استان در گذشته به دليل كشت گسترده پنبه به پايتخت پنبه در كشور و جهان و سرزمين طلای سفيد شهره بودهاست.
در سال زراعی 1400-1399، سطح انواع واریتههای پنبه در کشور حدود 72 هزار هکتار برآورد شده که استان فارس با دارا بودن 25 درصد از سطح برداشت اراضی زیر کشت پنبه مقام نخست کشور را به خود اختصاص داده است و استان گلستان نیز با برداشت 23 درصد از اراضی پنبهکاری کشور در جایگاه دوم قرار گرفته است.
ارقام پنبهی مورد استفاده در کشور
|
رقم |
تاریخ کاشت |
دوره رشد(روز) |
عملکرد (کیلوگرم) |
تنش های محیطی |
صفت شاخص زراعی |
مناطق کاشت |
|
ساحل |
اواسط فروردین تا آخر اردیبهشت |
165-150 |
4500 |
نسبتا متحمل به شوری، حساس به کم آبی |
غوزه درشت، متحمل به بیماری ورتیسیلیوم |
گلستان، مازندران |
|
سپید |
اواسط فروردین تا آخر اردیبهشت |
140-120 |
4700 |
متحمل به شوری و خشکی |
متوسط رس، متحمل به تنش |
گلستان، مازندران |
|
گلستان |
اوایل فروردین تا اواخر خرداد |
135-130 |
5700 |
متحمل به شوری و خشکی |
پرمحصول، زودرس، متحمل به تنش |
گلستان |
|
ارمغان |
اوایل فروردین تا اواخر خرداد |
135-125 |
5500 |
متحمل به شوری و خشکی |
پرمحصول، زودرس، مناسب کشت دوم |
گلستان |
|
لطیف |
اواسط فروردین تا اواسط اردیبهشت
|
145 |
4500 |
تحمل نسبی به شوری و خشکی |
پرمحصول، زودرس، تحمل نسبی به بیماری پژمردگی ورتیسیلیومی |
گلستان، مازندران، خراسان رضوي و مناطق مرکزي ایران |
|
کاشمر |
اواسط اردیبهشت |
155-150 |
5200-7200 |
تحمل نسبی به شوری و خشکی |
غوزه درشت، متوسط رس، تحمل نسبی به بیماری پژمردگی ورتیسیلیومی |
خراسان رضوی، خراسان شمالی، گلستان، فارس |
|
ورامین |
اواسط فروردین تا اواسط اردیبهشت |
170 |
4500 |
تحمل نسبی به شوری و خشکی |
متوسط رس، مقاوم به پژمردگی فوزاریومی، نسبتا حساس به بیماری پژمردگی ورتیسیلیومی |
خراسان، مرکزی، اصفهان |
|
بختگان |
اواسط فروردین تا اواسط اردیبهشت |
150-140 |
4500 |
تحمل نسبی به شوری و خشکی |
غوزه درشت، زودرس، تحمل نسبی بـه بيماري پژمردگي ورتيسـيليومي |
فارس، اردبیل |
|
مهر |
اواسط فروردین تا اواسط اردیبهشت |
140-135 |
4500-4000 |
تحمل نسبی به شوری و خشکی |
پاکوتاه، زودرس، متحمل به آفت عسلک، نسبتا حساس به بیماری ورتیسیلیومی |
خراسان شمالی، اردبیل، فارس |
پژمردگی ورتیسیلیومی پنبه
از بیماریهای مهم اقتصادی این محصول در ایران محسوب شده و موجب خسارت سالانه برای آن میگردد. عامل این بیماری قارچ Verticillium dahlia میباشد. عامل بیماری برای مدتهای طولانی به صورت اسکلروت در خاک بقا مییابد.
علائم بیماری
علائم آلودگی گياه پنبه به قارچ ورتيسيليوم معمولاً ٤٠-٣٥ روز بعد از جوانهزنی يا موقعی كه اولین گلها نمايان ميشوند، ظاهر میگردند. برگهای اوليه زرد و سپس خشك میگردند. در برگهای حقيقی، سبزردی (كلروز) نـامنظم در بـين رگبرگها و حاشيه ظاهر میشود و برگ حالت ابلقی به خود میگيرد. در دمبرگها روخمشی (Epinasty) ايجاد شده و به طرف پايين بوته خم میشـوند. در قسمتهای مركزی برگ نقاط زرد رنگ به تدريج قهوهای (نكروزه) شـده و از بين میروند. اين نوع نشانهها بيشتر در برگهای پايينی اتفاق میافتد. بافت آوندی در گياهان آلوده تيره شده و بوتههای آلوده كوتاهتر از گياهان سالم هستند. درجـه كاهش ارتفاع بستگی به رقم مورد كشت و زمان آلودگی دارد. ريزش شديد در برگ و غوزه و شاخههای زايشی به صورت سبز و سريع اتفاق افتاده ولی ممكن است تعدادی از غوزههای خشك شده در يك سوم پايينی گياه روی شاخه باقی بمانند. ارتفاع بوته آلوده كوتاهتر از گياه سالم بـوده و كاهش وزن خشك گياه هم در ريشهها و هم در قسمت هوايی گياه ديده ميشود. تعداد غنچهها به شدت كاهش میيابـد ولی ممكن است بيماری بر زمان ظهور غنچه و گل گیاه تأثير نداشته باشد. كاهش تعداد و اندازه غوزه و بذر و عملکرد در اثر آلودگی اتفاق میافتد.
مدیریت بیماری
استفاده از ارقام متحمل: ارقام متحمل ساحل و بختگان در ايران به صورت وسـيع کـشت ميشوند.
* ضدعفونی بذور
* کاربوکسین تیرام( ویتاواکس) 4 در هزار
* قارچ کش زيستی تالارومین به میزان یک کیلوگرم برای 40-30 کیلوگرم بذر برای 31 تا 41 کیلوگر بذر مصرفی پنبه در هکتار
بنابراين میزان آب لازم برای صدکیلوگرم بذر کرکدار تا 10-8 لیتر و برای بذر دلینته 2 تا 3 لیتر می باشد. برای چسبندگی بهتر محلول سمی به بذور دلینته می توان از مواد چسباننده مثل مويان ها به میزان لازم استفاده نمود.
كرم غوزه پنبه
كرم غوزه پنبه با نام علمی Helicoverpa armigera يكی از آفات مهم و كليدی پنبه در جهان و در استان گلستان است . مطالعات انجام شده روی كرم غوزه پنبه نشان مي دهد كه هر لارو آفت در طول دوره زندگی خود به 6 تا 20 غنچه و غوزه خسارت میزند و ميزان خسارت آن در شمال ايران در سال های عادی 10 تا 25 درصد و در سال های طغيانی 50 تا 75 درصد محصول برآورد شده است . در بهار فعاليت نسل اول آفت در مزارع نخود، نخود فرنگی، گوجه فرنگی زودرس، يونجه و در بعضي از علف های هرز و به ندرت در پنبه های زود كاشت انجام میگيرد .
خسارت آفت
خسارت توسط لاروهای اين آفت ايجاد میشود. لاروهای جوان پس از خروج از تخم ابتدا ازجوانههای انتهايی و برگهای تازه تغذيه نموده، سپس به غنچه، گل و غوزه حمله كرده و با سوراخ كردن غوزه ها و ورود به داخل آنها از الياف پنبه تغذيه كرده و همچنين غوزههای باقی مانده طول الياف شان كوتاه، كثيف شده و ارزش اقتصادی خود را از دست میدهند. زيان آفت در مزارع پنبه از نسل دوم به بعد شروع میشود و خسارت آن در نسل سوم شديد است . در نسل چهارم، نشوونمای كرم غوزه اغلب با سـرمای پاييزه مصادف شده و متوقف میگردد. خشكيدگى غنچه و غوزه هاى كوچك نیز از جمله خسارتهای این آفت است.
مدیریت آفت
در ابتدای فصل يا نسل اول برای رصد حشرات كامل و تعيين شروع تخم ريزی و تخمين و برآورد جمعيت احتمالی برای آلودگی نسل اول از تله های فرمونی و نوری و تعيين پيك پروازی برای مبارزه شيميايی قابل توصيه میباشد. در نسلهای بعد بدليل تخم ريزی تدريجی و هم پوشانی نسل ها عملاً تعيين زمان دقيق ممكن نخواهد بود و همچنين در مبارزه بيولوژيكی برای تعيين زمان كارت گذاری و رهاسازی عوامل مفيد و دشمنان طبيعی توصيه مي گردد.
برای تعيين زمان مبارزه شيميايی و سمپاشی، يك عدد لارو در۱۰بوته و سپس تا اواسط مرداد ماه آلودگی ۱ % اعضاء ميوه دهنده و از آن به بعد ۲ % اعضاء ميوه دهنده میباشد. در اوايل فصل رويش پنبه تا هنگامیكه جمع اعضاء ميوه دهنده در ۱۰ بوته مورد آماربرداری كمتر از ۱۰۰ عدد عضو داشته باشد حدنصاب آلودگي برای سمپاشی همانا يك عدد لارو در ۱۰ بوته میباشد.
1) كنترل زراعي و بهداشت گياهي
* خرد كردن و زير خاک بردن بقايای گياهی مزارع پنبه
* شخم عميق و آب تخت زمستانه جهت از بين بردن شفيره های زمستان گذران
* كشت بذور دلينته و زودرس پنبه
* ضدعفونی بذور با سموم توصيه شده
2) كنترل بيولوژيكي و غير شيميايي
* استفاده از کود بیولوژیک لارما که با افزایش مقاومت گیاه، نفوذ حشره به داخل گیاه را کاهش میدهد.
* رهاسازي در مرحله اول به ازاي هر هكتار ۲ گرم زنبور تريكوگراما در قالب ۲۰۰ تريكوكارت ۰۱/۰ گرمي (رهاسازي نوبت اول با مشاهده اولين پروانه كرم قوزه در مزارع پنبه و با مشاهده اولين تخم آفت كه معمولا مصادف با شروع مرحله غنچه در مزارع پنبه است).
* رهاسازی نوبت دوم ۵ تا ۷ روز بعداز نوبت اول به ميزان ۳ گرم در هكتار در قالب ۳۰۰ تريكوكارت ۰۱/۰ گرمی
* رهاسازی نوبت سوم به فاصله ۵ روز بعداز رهاسازی نوبت دوم به ميزان يك گرم در هكتار همراه با ۱۰۰۰ زنبور ماده براكون در هر هكتار
* رهاسازی نوبت چهارم به فاصله ۱۰ تا ۱۵ روز بعداز رهاسازی نوبت سوم به ميزان ۲ گرم زنبور تريكوگراما در هر هكتار
* ده روز پس از رهاسازی نوبت پنجم از مزارع پنبه هفتهای دو بار آماربرداری میشود و با بررسي ۲۰۰ بوته در صورت وجود ميانگين يك لارو سن ۳ در هر مترمربع، رهاسازی نوبت ششم با ۱۰۰۰ عدد زنبور براكون ماده تكرار میشود.
3) كنترل شيميايی
براي مبارزه شيميايی با استفاده از اطلاعات پيش آگاهی سموم مجاز ذيل توصيه میگردد.
|
نام سم |
مقدار مصرف |
|
تیودیکارب (لاروین) |
1-75/0 کیلوگرم در هکتار |
|
نیمازال (آزادیراکتین) |
2 لیتر در هکتار |
تریپس پنبه
خسارت آفت
این حشره در سطح پشتی برگهای كوتيلودونی، برگهای جوان و جوانههای انتهایی از شيره گياهی تغذیه كرده و باعث ایجاد تغيير شکل و پيچيدگی برگ ها شده و نقاط نقره ای رنگی نمایان میشود كه در صورت خسارت سنگين برگ ها پاره شده و حاشيه آنها بطرف بالا پيچ میخورد. علائم خسارت آفت در صورت بالا بودن جمعيت حشره به صورت كوتولگی، مرگ جوانه انتهایی، تاخير در ميوه دهی و كوتاه ماندن ساقه ها بروز پيدا می كند. زمستان گذرانی به صورت حشره كامل درخاک است، به همين دليل به محض جوانه زدن بذر امکان حمله به آن وجود دارد.
مدیریت آفت
یکی از راههای پیشگیری برای تریپس، ضدعفونی بذر با سموم حشره کش قبل از کاشت میباشد. از سم لاروین و کنفیدور میتوان برای ضدعفونی بذور استفاده کرد.
* استفاده از کود بیولوژیک لارما جهت افزایش مقاومت گیاه
* شخم عمیق زمستانه، یخ آب و حذف علفهای هرز نیز برای کنترل تریپس خیلی مؤثر است.
* کشت پنبه به صورت نشائی یکی از راههای پیشگیری از بسیاری از آفات و بیماریها از جمله تریپس میباشد.
* جهت مبارزه شیمیایی میتوانید از سمومی مثل متاسیستوکس، دیمتوات، فوزالن و مالاتیون زیر نظر کارشناس استفاده کنید.
مگس سفید یا عسلک
این آفت با نام علمی Bemisia tabaci در برخی مناطق پنبه کاری خصوصا در استان فارس و کرمان از مهمترین آفات پنبه محسوب میشود. سفید بالکها بیشتر در سطح زیرین برگ یافت میشوند و ظاهر گیاه را براق و چسبنده میکنند. عسلک پنبه زمستان را روی علفهای هرز سپری میکند.
خسارت آفت
پورهها و حشره کامل مگس سفید از شیره گیاهی تغذیه کرده و باعث رنگ پریدگی، پیچیدگی و خشک شدن برگها میشوند. سفیدبالکها بر روی برگ عسلک ترشح میکنند و باعث چسبندگی الیاف میشوند. چسبندگی الیاف به میزان زیادی از ارزش محصول میکاهد.
مدیریت آفت
کاشت ارقام مقاوم * کاشت زود هنگام * وجین علفهای هرز * برداشت به موقع محصول* از بین بردن بقایای بوتههای پنبه بلافاصله بعد از برداشت * جهت مبارزه شیمیایی میتوان از اکتلیک، ادمیرال، استینگر و اپالود استفاده کرد.
جمع بندی
کشت بیش از یک محصول زراعی در سال (چندکشتی) یکی از راهکارهای افزایش تولید و بهرهوری بهتر از منابع محیطی و زمان به شمار میرود، در همین راستا کود بیولوژیک لارما، تولید شده توسط شرکت دانش بنیان دانا زیست لوتوس علاوه بر افزایش مقاومت گیاه در برابر آفات و بیماریهای ذکرشده، افزایش رشد رویشی و زایشی گیاه، افزایش تعداد گل و غوزه، موجب کوتاه شدن دوره رشدی پنبه نیز میشود و عملا کشاورزان میتوانند هر دو محصول پنبه و گندم را در یک سال زراعی داشته باشند.
بدون دیدگاه